Emeklilik hesabını ilk kez otuz üç yaşımda, bir kahve içerken zarfın arkasına yaptım. Sonuç o kadar rahatsız ediciydi ki kağıdı buruşturup attım. İki hafta sonra tekrar oturdum, bu sefer düzgün bir tabloyla. O ikinci hesap, tasarruf oranımı ikiye katlamamı sağlayan şey oldu. Anlatacaklarım o zarfın arkasındaki matematiğin biraz düzeltilmiş hali.
Çoğu kişi konuya "emekli olurken kasamda kaç para olsun?" diye giriyor. Yanlış giriş. Doğru soru şu: emekli olduğumda ayda kaç liraya ihtiyacım olacak ve bu parayı hangi kaynaktan alacağım? Çünkü birikim rakamı, harcama rakamının türevi.
Kendi hesabımı örnek vereyim. Bugünkü aylık harcamam diyelim 20.000 TL. Emeklilikte bazı kalemler düşer (kredi taksiti biter, çocuklar kendi ayakları üstünde durur, iş kıyafeti ve yol masrafı yok olur), bazıları artar (sağlık, ısınma, ilaç). Deneyimli hesaplayıcıların kullandığı aralık, bugünkü harcamanın %70-80'i. Ben %75 aldım: 15.000 TL/ay, yani yılda 180.000 TL.
Bunun bir kısmını devlet emekliliği veya kıdem benzeri gelirler karşılayacak. Ama kendi hesabımda buraya çok bel bağlamadım; bilinmeyeni ne kadar küçük tutarsam o kadar iyi. Diyelim ki 180.000 TL'nin 60.000'i başka kaynaklardan gelecek, kalan 120.000 TL/yıl benim portföyümden çıkacak.
Portföyden yılda ne kadar çekebileceğiniz konusunda yaygın kabul, enflasyon üstü getiriyi baz alan yıllık %4 civarı bir çekim oranıdır. Bunu tersine çevirince rakam çıkıyor: yıllık ihtiyacın 25 katı. 120.000 × 25 = 3.000.000 TL — bugünün alım gücüyle.
Buradaki tüm rakamlar "bugünün parasıyla" düşünülmeli. Enflasyonu hesaba katmanın en kolay yolu, getiri tahminlerinizi de enflasyon üstü (reel) yapmaktır. Aksi halde milyonlarla oynayıp kendinizi kandırırsınız.
Aynı 3.000.000 TL hedefine, 65 yaşında emekli olmak varsayımıyla ve yıllık %4 reel getiri kabulüyle ulaşmak için farklı yaşlarda ne kadar ayırmak gerekiyor? Tabloyu ilk gördüğümde ürperdim.
| Başlama yaşı | Birikim süresi | Gereken aylık tasarruf | Toplam yatırdığınız ana para |
|---|---|---|---|
| 25 | 40 yıl | ~2.550 TL | ~1.220.000 TL |
| 35 | 30 yıl | ~4.320 TL | ~1.555.000 TL |
| 45 | 20 yıl | ~8.180 TL | ~1.965.000 TL |
| 55 | 10 yıl | ~25.300 TL | ~3.036.000 TL |
Dikkat edin: 25 yaşında başlayan kişi hedefin yarısından azını kendi cebinden koyuyor, gerisini b