Acil Para Fonu Kurmak

Arabamın debriyajı bir salı sabahı, işe giderken yol ortasında bıraktı beni. O günü hiç unutmuyorum çünkü tamiri ödemek için kredi kartımın nakit avansına başvurmak zorunda kalmıştım. Faiz, tamir bedelinin neredeyse üçte biri kadar bir maliyet çıkardı. İşin acısı şu: o parayı zaten kazanmıştım, sadece ayırmamıştım. Acil para fonu meselesini ciddiye almam, o debriyaj faturasından sonra oldu.

Asıl sorun para kazanmamak değil, tampon olmaması

Orta gelirli, bütçesini takip eden, aylık harcamalarını bilen insanların bile en sık düştüğü çukur bu. Bütçe tabloda güzel duruyor, gelir gideri karşılıyor, hatta ayda biraz da artıyor. Ama sistemde esneklik payı yok. Diş dolgusu, kombinin arızası, işten çıkarılma, ailede bir hastalık... Bunların hepsi "beklenmedik" değil aslında; hangisinin ne zaman geleceğini bilmiyoruz, o kadar. İstatistiksel olarak gelmeleri kesin.

Tampon olmadığında şu üçünden birini yapıyorsunuz: borçlanıyorsunuz, yatırımlarınızı en kötü zamanda satıyorsunuz, ya da ihtiyacı erteleyip daha pahalı hale getiriyorsunuz. Ben üçünü de denedim, üçü de kötü. Özellikle ikincisi sinir bozucu: piyasanın düştüğü ay acil nakit ihtiyacı doğuyor ve zararına satmak zorunda kalıyorsunuz. Piyasa oynaklığında panik satışın neden zarar ettirdiğini anlatan yazıda değindiğim mantığın tam tersi bir davranışa mecbur kalıyorsunuz — çünkü seçeneğiniz kalmıyor.

Kaç aylık gider? Tek bir cevap yok

"3-6 ay" klişesini duymuşsunuzdur. Fena bir başlangıç ama fazla kaba. Ben kendi hesabımı gelir istikrarına ve bakmakla yükümlü olduğum kişi sayısına göre kurdum. Şu tabloyu bir kağıda çizip kendinizi bir satıra oturtun:

Önemli bir detay: hesabı gelirinizin değil zorunlu giderlerinizin üzerinden yapın. İşsiz kaldığınızda Netflix'i keser, dışarıda yemeyi bırakır, tatili iptal edersiniz. Kira, faturalar, market, ulaşım, kredi taksitleri, sigorta primleri — bunlar durmaz. Benim çıplak gider toplamım, normal aylık harcamamın yaklaşık yüzde 65'i çıktı. Yani "6 aylık fon" dediğim şey, aslında 4 aylık normal yaşam standardım kadar bir para. Bu fark hedefi çok daha ulaşılabilir gösteriyor.

Sıfırdan başlıyorsanız

6 ay hedefine bakıp yıldığınızı biliyorum. Ben de yıldım. Çözüm, işi katmanlara bölmek oldu:

1. Birinci katman: Tek seferlik orta ölçekli bir sorunu karşılayacak kadar. Lastik seti, diş tedavisi, ufak bir tamir. Bu ilk basamak psikolojik olarak en değerlisi, çünkü kredi kartına dönme alışkanlığını kırıyor.
2. İkinci katman: Bir aylık zorunlu gider. Buraya geldiğinizde nefes almaya başlıyorsunuz.
3. Üçüncü katman: Tablodaki hedefinize kadar, otomatik talimatla, ayda sabit tutar.

Otomatik talimat kısmının altını çiziyorum. Ay sonunda "artarsa atarım" diye düşündüğüm dönemde iki yılda topladığım para, maaş günü otomatik giden talimatla altı ayda topladığımın yarısıydı. Aylık bütçe kurma yazısında anlattığım mantık burada da geçerli: paraya siz karar vermezseniz o kendi kararını veriyor.

Nereye koymalı? Seçenekleri karşılaştıralım

Acil fondan beklediğimiz iki şey var: 1-2 iş günü içinde erişilebilmesi ve değerinin erimemesi. Getiri üçüncü sırada, ama enflasyonun yüksek olduğu bir ortamda tamamen görmezden gelinemez.

Benim kurduğum düzen şöyle: birinci katman ayrı bir vadesiz hesapta bekliyor, geri kalanı likit tipte bir fonda. Fonların masraf oranına bakmayı ihmal etmeyin; yatırım fonlarını anlatan yazıda değindiğim gibi, kısa vadeli araçlarda yü