Kredi mi Yatırım mı

Aynı parayı iki kez harcamak isteyen bir kafa

Birkaç yıl önce elimde küçük bir birikim vardı ve aynı anda iki şey istiyordum: hem arabamı değiştirmek hem de yatırım hesabımı beslemeye devam etmek. Bankadan gelen mesajlar "önceden onaylı limitiniz hazır" diyordu, borsa tarafında ise "bu fiyatlar bir daha gelmez" diye düşünüyordum. O dönemde günlerce hesap makinesiyle oynadım ve şunu fark ettim: kredi versus yatırım tartışması aslında bir matematik sorusu değil, bir sıralama sorusu. Hangisi daha "kârlı" değil, hangisi sizi daha az kırılgan bırakıyor.

Sorunun özü şu: kredi çektiğinizde geleceğin gelirini bugüne çekiyorsunuz, yatırım yaptığınızda bugünün gelirini geleceğe atıyorsunuz. İkisi de zamanla oynamak. Fark, birinde faizi siz ödüyorsunuz, diğerinde faizi size ödüyorlar — ve ödediğiniz faiz kesin, kazandığınız getiri tahmin.

Karar verirken bana yardımcı olan üç soru

1. Kredinin maliyeti, yatırımın makul beklenen getirisinden yüksek mi? Yıllık maliyeti yüzde 40 olan bir tüketici kredisiyle, uzun vadede belki yüzde 20-25 bekleyebileceğiniz bir portföyü aynı kefeye koymak kendinizi kandırmaktır. Ben burada kesin sayı yerine "makul beklenti" der ve üzerine biraz da güvenlik payı ekleyim demeye başladım.
2. Borç bir varlığa mı, bir tüketime mi dönüşüyor? Ev, dükkân, meslek eğitimi ya da işletme ekipmanı için alınan borcun karşılığında elinizde bir şey kalır. Tatil, telefon, mobilya için alınan borç bittiğinde sadece taksit kalır.
3. Taksit, gelirim yüzde 20 düşse de sürer mi? Bu soruya "hayır" diyorsam kredi masadan kalkıyor. İşimi kaybetme riski, hastalık, aile tarafından gelen sürprizler... Taksit esnek değildir, hayat esnektir.

İki yolun yan yana görünümü

Benim uyguladığım sıralama

Yıllar içinde şu basamakları oturttum ve hâlâ değiştirmedim:

• Önce nefes payı. En az üç aylık zorunlu giderim ulaşılabilir bir yerde durmadan ne kredi ne yatırım konuşuyorum. Acil para fonu olmayan biri için ufak bir arıza bile kredi kartı borcuna dönüşüyor; yani yatırıma ayırdığınız parayı arka kapıdan faize teslim ediyorsunuz.
• Sonra pahalı borcu kapatma. Kredi kartı ekstresi ya da nakit avans varsa, o borcu kapatmak elimdeki en yüksek "garantili getirili yatırım"dır. Yüzde 50 faizden kurtulmak, yüzde 50 kazanmakla aynı şey ve vergisi de yok.
• Ardından işveren veya devlet katkısı olan birikim. Katkı payı alabildiğim bir emeklilik planı varsa oraya giden para tartışmasız kazanç. Emeklilik için ne kadar ayırmam gerektiğini hesaplarken bunu ilk sıraya koydum.
• En son, düşük maliyetli borç ile yatırımı birlikte yürütmek. Uzun vadeli, düşük faizli bir konut kredim varsa onu erken kapatmak için yatırımı durdurmuyorum. İkisini paralel götürüyorum.

Hangi durumda krediye "evet" dedim

İki kez borç aldım ve ikisinden de pişman değilim. Birincisi ev içindi; kira ödemeye devam etmek yerine, taksiti gelirimin üçte birini aşmayan bir kredi almak benim için mantıklıydı. Ev almadan önce hazırladığım kontrol listesi, peşinatın yanında tapu masrafı, taşınma, tadilat gibi görünmeyen kalemleri de hesaba katmamı sağladı. İkincisi mesleki bir sertifika programıydı; on iki ayda kapandı ve gelirime kalıcı katkı yaptı.

Hangi durumda "hayır" dedim

Yatırım yapmak için kredi çekme fikrine hiç yaklaşmadım. Kaldıraçla yatırım, doğru zamanlamayı bilmediğinizde iki katı acı veriyor: piyasa düşerken taksit ödemeye devam ediyorsunuz. Piyasa oynaklığında en kötü kararlar, borcu olan insanların paniğinden çıkıyor. Aynı şekilde, "faiz oranı düşükken kaçırmayalım" diye ihtiyacım olmayan bir tüketim için de borçlanmadım; ucuz borç, gereksiz harcamayı gerekli yapmıyor.

Pratik bir kontrol testi

Karar anında kendime şu kısa testi yapıyorum. Dört sorunun üçüne "evet" diyemiyorsam yatırım tarafında kalıyorum:

• Bu harcama altı ay ertelenirse gerçek bir zarar doğuyor mu?
• Kredinin toplam geri ödemesini kâğıda yazdığımda hâlâ değer mi diyorum?
• Taksit, aylık bütçemde başka bir kalemi öldürmeden sığıyor mu?
• Borç bittiğinde elimde bir varlık ya da bir yetenek kalıyor mu?

Borç bir araçtır, ama faturası

Diğer yazılar

• Hisse Senedine Başlayan İçin Rehber
• Emeklilikle İçin Ne Kadar Tasarruf Yapmalı
• Vergi Kaybını Azaltma Yolları
• Piyasa Oynaklığında Ne Yapmalı
• Kişisel Kredi Çekmeden Önce
• Yatırım Fonları Hakkında Bilmeniz Gerekenler